Cục đường bộ Việt Nam

Department For Roads Of Viet Nam

  • :
  • :
Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh! - Toàn Đảng, toàn dân và toàn quân phấn đấu sớm đưa Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thành hiện thực cuộc sống!
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Kỳ 6: Từ chính sách đến hiện trường: ai chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề về đường bộ?

Một điểm đấu nối trái phép, một vị trí mặt đường hư hỏng hay một công trình thi công không bảo đảm an toàn có thể được nhiều lực lượng phát hiện. Nhưng ai có trách nhiệm kiểm tra, ai được yêu cầu khắc phục, ai có quyền xử phạt và ai theo dõi kết quả xử lý? Trong bối cảnh phân cấp ngày càng sâu rộng, trả lời rõ những câu hỏi này là điều kiện để chính sách quản lý đường bộ đi vào thực tiễn.

Kiểm tra chuyên ngành: Khâu không thể thiếu sau phân cấp

Phân cấp quản lý đường bộ giúp chính quyền địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý không chỉ phụ thuộc vào việc giao đúng thẩm quyền mà còn ở khả năng phát hiện, chấn chỉnh những bất cập trong quá trình thực hiện.

Trên thực tế, các vấn đề về đường bộ thường xuất hiện trực tiếp tại hiện trường: công trình xuống cấp, hành lang an toàn bị xâm phạm, đấu nối trái phép, hệ thống báo hiệu chưa phù hợp hoặc hoạt động khai thác không tuân thủ quy định. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, những bất cập này có thể ảnh hưởng đến an toàn giao thông, chất lượng công trình và hiệu quả khai thác toàn mạng lưới. Chính vì vậy, kiểm tra chuyên ngành giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối quy định pháp luật với hoạt động thực tế.

Nghị định số 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025 của Chính phủ đã xác lập khuôn khổ pháp lý riêng về hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Theo đó, kiểm tra chuyên ngành là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý việc chấp hành pháp luật chuyên ngành của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Mục đích của hoạt động này không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà còn phòng ngừa, chấn chỉnh, ngăn chặn những hành vi không tuân thủ pháp luật và kiến nghị biện pháp xử lý phù hợp.

Đối với lĩnh vực đường bộ, Cục Đường bộ Việt Nam thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, theo dõi việc chấp hành pháp luật và các nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi được giao; các cơ quan chuyên môn địa phương thực hiện trách nhiệm tương ứng trong phạm vi quản lý. Việc kiểm tra những nhiệm vụ đã phân cấp phải được tổ chức theo đúng căn cứ pháp luật, tránh trùng lặp với hoạt động của cơ quan khác.

Kiểm tra, thanh tra và xử phạt: Ba hoạt động không thể đồng nhất

Một vấn đề cần làm rõ trong tổ chức thực thi hiện nay là sự khác biệt giữa kiểm tra chuyên ngành, thanh tra và xử phạt vi phạm hành chính.

Theo Luật Thanh tra số 84/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận và kiến nghị xử lý của cơ quan thanh tra theo trình tự, thủ tục luật định. Trong khi đó, kiểm tra chuyên ngành được tổ chức theo Nghị định số 217/2025/NĐ-CP, gắn với nhiệm vụ quản lý nhà nước của cơ quan có thẩm quyền. Đây là hai hoạt động có cơ sở pháp lý và trình tự thực hiện khác nhau. Khi phát hiện vụ việc phức tạp, vượt quá khả năng xem xét hoặc thẩm quyền xử lý, cơ quan kiểm tra chuyên ngành có thể yêu cầu hoặc đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra theo quy định.

Đặc biệt, thẩm quyền kiểm tra không tự động đồng nghĩa với thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Việc xử phạt phải căn cứ Luật Xử lý vi phạm hành chính và các Nghị định quy định về hành vi vi phạm, thẩm quyền xử phạt, chức danh có thẩm quyền và phạm vi xử lý tương ứng.

Trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, Nghị định số 168/2024/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/8/2026. Các quy định này xác định thẩm quyền xử phạt của những chức danh cụ thể thuộc lực lượng Công an nhân dân, chính quyền địa phương và cơ quan quản lý chuyên ngành theo phạm vi được giao. Đối với cơ quan quản lý đường bộ, thẩm quyền xử phạt không chỉ được xác định theo tên cơ quan mà còn phụ thuộc vào chức danh, hành vi vi phạm và giới hạn xử phạt được pháp luật quy định. Như vậy, không phải mọi công chức tham gia kiểm tra hoặc mọi đơn vị thực hiện nhiệm vụ quản lý đường bộ đều có quyền ra quyết định xử phạt.

Bên cạnh đó, cần phân biệt hoạt động kiểm tra chuyên ngành với tuần đường, tuần kiểm, kiểm định chất lượng công trình và các hoạt động nghiệp vụ khác. Theo Điều 35 Luật Đường bộ năm 2024, tuần đường, tuần kiểm thuộc nhóm công việc kiểm tra chất lượng kết cấu hạ tầng đường bộ trong hoạt động bảo trì. Đây là những hoạt động phục vụ quản lý, theo dõi tình trạng công trình và phát hiện nguy cơ mất an toàn; không đương nhiên là một cuộc kiểm tra chuyên ngành theo Nghị định số 217/2025/NĐ-CP. Sự phân biệt này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp xác định đúng trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị quản lý tuyến, lực lượng chức năng và tổ chức trực tiếp vận hành công trình.

Phát hiện vi phạm là bước đầu, khắc phục đến cùng mới là kết quả

Từ thực tiễn quản lý đường bộ, có thể thấy việc phát hiện một vi phạm hoặc bất cập tại hiện trường mới chỉ là khâu đầu tiên của quá trình xử lý. Chẳng hạn, khi phát hiện một vị trí đấu nối trái phép vào quốc lộ, đơn vị tuần đường hoặc cơ quan quản lý tuyến có thể là chủ thể đầu tiên ghi nhận hiện trạng. Nhưng để xử lý vụ việc cần xác định rõ tính chất vi phạm, trách nhiệm quản lý tuyến, thẩm quyền xử lý của chính quyền địa phương và sự phối hợp của lực lượng chức năng.

Tương tự, khi phát hiện mặt đường hư hỏng, công trình thiếu biển cảnh báo hoặc phương án tổ chức giao thông không bảo đảm an toàn, trách nhiệm trực tiếp khắc phục trước hết phải được xác định theo phạm vi quản lý, vận hành và bảo trì công trình. Cơ quan quản lý chuyên ngành thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, yêu cầu hoặc kiến nghị xử lý theo thẩm quyền; lực lượng Cảnh sát giao thông tham gia xử lý các vấn đề về trật tự, an toàn giao thông thuộc chức năng của mình. Với các tuyến đường đầu tư theo phương thức PPP/BOT hoặc do doanh nghiệp được giao quản lý, trách nhiệm sửa chữa, bảo trì, khắc phục bất cập còn phải căn cứ quy định pháp luật và hợp đồng dự án.

Nghị định số 217/2025/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm theo dõi, đôn đốc thực hiện quyết định xử lý, yêu cầu chấn chỉnh và khắc phục sau kiểm tra chuyên ngành. Quy trình thực thi cần được bảo đảm xuyên suốt: phát hiện vấn đề, xác định trách nhiệm, xử lý theo thẩm quyền, tổ chức khắc phục và kiểm tra kết quả. Đối với những vụ việc liên quan nhiều chủ thể, cần có cơ chế chuyển giao thông tin và hồ sơ rõ ràng, tránh tình trạng một đơn vị phát hiện nhưng không có thẩm quyền xử lý, trong khi cơ quan có thẩm quyền lại thiếu thông tin hoặc không được thông báo kịp thời. Hiệu quả kiểm tra vì vậy không chỉ được đánh giá qua số cuộc kiểm tra hay số vi phạm được phát hiện, mà quan trọng hơn là những tồn tại đã được khắc phục, nguy cơ mất an toàn đã được loại bỏ và trách nhiệm của các bên đã được thực hiện đầy đủ.

Nhiều cơ quan cùng thực thi, nhưng trách nhiệm phải được phân định rõ

Trong hệ thống quản lý đường bộ hiện nay, việc phát hiện và xử lý các vấn đề tại hiện trường có sự tham gia của nhiều cơ quan, tổ chức, với chức năng và thẩm quyền khác nhau:

- Cục Đường bộ Việt Nam thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành, tổ chức kiểm tra, theo dõi và xử lý hoặc kiến nghị xử lý các vấn đề thuộc phạm vi quản lý theo quy định. Các đơn vị thuộc Cục thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, phạm vi được giao và thẩm quyền cụ thể của từng chức danh.

- Chính quyền địa phương, thông qua UBND và các cơ quan chuyên môn, chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ, khai thác, bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ thuộc phạm vi quản lý; tổ chức kiểm tra, xử lý các vấn đề phát sinh theo thẩm quyền. Đối với những nhiệm vụ đã được phân cấp, cơ quan được giao phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

- Lực lượng Cảnh sát giao thông thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát, chỉ huy, điều khiển giao thông và xử lý vi phạm về trật tự, ATGT đường bộ theo pháp luật. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, lực lượng này đồng thời có thể phát hiện những bất cập về tổ chức giao thông, hệ thống báo hiệu hoặc điều kiện an toàn hạ tầng để kiến nghị cơ quan có trách nhiệm khắc phục.

- Các doanh nghiệp quản lý, khai thác đường bộ, nhà đầu tư PPP/BOT và đơn vị bảo trì chịu trách nhiệm thực hiện công việc thuộc phạm vi được giao, bảo đảm điều kiện khai thác và kịp thời xử lý nguy cơ mất an toàn theo quy định pháp luật, hợp đồng và quy trình kỹ thuật có liên quan.

Sự phân định này không có nghĩa mỗi chủ thể chỉ thực hiện công việc riêng biệt. Trong nhiều trường hợp, trách nhiệm phát hiện, xử lý vi phạm và khắc phục hậu quả thuộc những đơn vị khác nhau. Vì vậy, điều cần thiết là thiết lập cơ chế phối hợp để thông tin được chuyển đúng nơi, xử lý đúng thẩm quyền và không bỏ sót trách nhiệm.

Hiện diện theo địa bàn: Yêu cầu từ thực tiễn, không phải thêm một cấp quản lý

Một đặc điểm của lĩnh vực đường bộ là nhiều nhiệm vụ quản lý gắn trực tiếp với hiện trường, trong khi mạng lưới trải rộng trên nhiều địa bàn, với điều kiện địa hình, giao thông và mức độ rủi ro khác nhau. Những vấn đề như sạt lở, hư hỏng cầu đường, vi phạm hành lang an toàn, đấu nối trái phép hoặc mất an toàn trong quá trình thi công có thể xuất hiện bất ngờ, đòi hỏi phải phát hiện sớm và có biện pháp xử lý kịp thời. Dù việc ứng dụng công nghệ, hệ thống camera và cơ sở dữ liệu ngày càng phát triển, một số công việc vẫn cần cán bộ có chuyên môn kiểm tra trực tiếp tại hiện trường để xác minh tình trạng thực tế, đánh giá mức độ nguy hiểm và phối hợp với các đơn vị liên quan.

Đối với các tuyến quốc lộ, cao tốc có vai trò kết nối liên vùng, yêu cầu này càng rõ nét. Một sự cố trên tuyến không chỉ ảnh hưởng đến địa phương nơi xảy ra mà có thể làm gián đoạn giao thông trên cả hành lang vận tải.

Vì vậy, việc tổ chức thực thi theo địa bàn cần được xem xét trên cơ sở nhiệm vụ pháp luật giao, phạm vi tuyến đường phải quản lý, khối lượng công việc, tần suất phát sinh sự cố và yêu cầu xử lý tại hiện trường. Các Khu QLĐB mà trực tiếp là các Văn phòng QLĐB và tổ chức chuyên môn liên quan, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi tình trạng tuyến đường, tiếp nhận thông tin, kiểm tra thực tế và phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng. Do đó, cần phân biệt rõ sự hiện diện để thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành với việc thiết lập thêm một cấp quản lý hành chính. Tổ chức theo địa bàn không phải là thêm đầu mối mà bảo đảm có lực lượng với chức năng phù hợp để thực hiện những nhiệm vụ cần giải quyết trực tiếp trên tuyến.

Không để khoảng trống giữa thẩm quyền và trách nhiệm

Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật, mà còn là tổ chức thực thi hiệu quả những nhiệm vụ đã được phân định.

Trước hết, cần tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền kiểm tra của các cơ quan quản lý đường bộ, bảo đảm phù hợp với Luật Thanh tra năm 2025, Nghị định số 217/2025/NĐ-CP và các quy định có liên quan. Đặc biệt, phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan kiểm tra và thẩm quyền xử phạt của từng chức danh, không để xảy ra tình trạng thực hiện nhiệm vụ vượt thẩm quyền.

Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp trong phát hiện, chuyển giao và xử lý vi phạm; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi kết quả khắc phục. Những vấn đề vượt phạm vi xử lý của một đơn vị phải có cơ chế báo cáo, phối hợp và giải quyết kịp thời.

Đồng thời, việc tổ chức lực lượng thực thi cần xuất phát từ đặc điểm mạng lưới đường bộ và yêu cầu nhiệm vụ thực tế, kết hợp giữa quản lý bằng dữ liệu, kiểm tra từ xa và hoạt động chuyên môn tại hiện trường. Đây cũng là cơ sở để đánh giá sự cần thiết của các đơn vị thực hiện nhiệm vụ theo địa bàn trong quá trình hoàn thiện tổ chức bộ máy.

Sau cùng, chất lượng quản lý phải được phản ánh bằng kết quả thực tế: mức độ tuân thủ pháp luật, thời gian xử lý bất cập, hiệu quả khắc phục vi phạm và khả năng bảo đảm an toàn, thông suốt của mạng lưới đường bộ.

Từ chính sách đến hiện trường là một quá trình liên tục, trong đó mỗi nhiệm vụ phải có chủ thể chịu trách nhiệm, mỗi hành vi vi phạm phải được xử lý đúng thẩm quyền và mỗi nguy cơ mất an toàn phải được theo dõi đến khi khắc phục. Phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi trách nhiệm được thực hiện đầy đủ, việc kiểm tra không bị buông lỏng và những vấn đề phát sinh trên đường bộ được giải quyết kịp thời, đúng pháp luật.

(Hình sơ hoạ)

 

Đón đọc Kỳ 7: Phân cấp quản lý đường bộ: Địa phương cần gì từ cơ quan quản lý chuyên ngành Trung ương?


Author: (Nhóm nghiên cứu tổ chức – thể chế)

Category