Kỳ 1: PHÂN CẤP MẠNH TRONG QUẢN LÝ ĐƯỜNG BỘ: TRUNG ƯƠNG QUẢN LÝ GÌ, ĐỊA PHƯƠNG THỰC HIỆN GÌ?
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong quản lý nhà nước về đường bộ, trao thêm quyền chủ động cho địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu xác định rõ vai trò của cơ quan quản lý chuyên ngành ở Trung ương. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phân cấp mạnh nhưng vẫn bảo đảm quản lý thống nhất, không chồng chéo và không bỏ trống trách nhiệm.
Phân cấp mạnh nhưng không phân tán quản lý
Giao thông đường bộ giữ vai trò chủ đạo trong vận chuyển hành khách, hàng hóa, kết nối các vùng miền và các trung tâm kinh tế trên cả nước. Với mạng lưới rộng khắp, từ đường cao tốc, quốc lộ đến các tuyến đường địa phương, đường bộ là mắt xích quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phục vụ đời sống nhân dân. Đặc thù của hệ thống đường bộ là tính kết nối liên tục, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính. Một tuyến đường có thể đi qua nhiều địa phương, hoạt động vận tải diễn ra trên phạm vi liên tỉnh, liên vùng, trong khi các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn giao thông và kết nối hạ tầng phải được bảo đảm đồng bộ.
Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong quản lý, khai thác, bảo trì kết cấu hạ tầng và giải quyết các vấn đề phát sinh trên địa bàn. Tuy nhiên, phân cấp không đồng nghĩa với phân tán quản lý. Điều quan trọng là xác định rõ những nhiệm vụ cần quản lý thống nhất ở Trung ương và những công việc địa phương được chủ động thực hiện.
Hình minh hoạ về phân cấp, phân quyền.
Trung ương tập trung vào thể chế và quản lý chuyên ngành
Trong hệ thống quản lý nhà nước về đường bộ, Bộ Xây dựng thực hiện chức năng quản lý nhà nước theo thẩm quyền; Cục Đường bộ Việt Nam là cơ quan trực thuộc Bộ, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về đường bộ theo nhiệm vụ được giao.
Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển giao cho địa phương, cơ quan quản lý chuyên ngành ở Trung ương tập trung hơn vào xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật; quản lý những vấn đề mang tính quốc gia, liên vùng và thực hiện các nhiệm vụ chuyên ngành theo thẩm quyền. Cùng với đó là công tác hướng dẫn chuyên môn, theo dõi tình hình thực thi pháp luật, kiểm tra, giám sát theo thẩm quyền và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, bất cập phát sinh. Việc phát triển hệ thống dữ liệu chuyên ngành thống nhất, đẩy mạnh chuyển đổi số cũng là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý toàn mạng lưới đường bộ.
Như vậy, phân cấp mạnh không làm giảm vai trò của cơ quan quản lý chuyên ngành ở Trung ương mà đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, chuyển trọng tâm từ trực tiếp giải quyết công việc sang quản lý bằng thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn, kiểm tra và giám sát, đồng thời thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được pháp luật giao.
Địa phương chủ động thực hiện, gắn quyền hạn với trách nhiệm
Theo phạm vi được phân cấp, phân quyền, chính quyền địa phương chủ động tổ chức quản lý, bảo vệ, khai thác, bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ; thực hiện các nhiệm vụ về tổ chức giao thông, vận tải đường bộ và bảo đảm an toàn theo thẩm quyền. Việc trao thêm quyền giúp địa phương chủ động bố trí nguồn lực, xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh, phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu phát triển trên địa bàn.
Tuy nhiên, phân cấp phải gắn với trách nhiệm giải trình và bảo đảm các điều kiện thực thi. Địa phương cần có đủ nhân lực chuyên môn, kinh phí, dữ liệu và công cụ quản lý để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ được giao, đồng thời tuân thủ thống nhất các quy định pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về an toàn giao thông.
Hiệu quả phân cấp vì vậy không chỉ được đánh giá bằng số lượng nhiệm vụ chuyển giao mà quan trọng hơn là chất lượng quản lý, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Rõ thẩm quyền, không chồng chéo, không bỏ trống trách nhiệm
Một trong những yêu cầu quan trọng của phân cấp, phân quyền là phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, đồng thời bảo đảm cơ chế phối hợp trong quản lý. Thực tế, nhiều hoạt động đường bộ có tính chất liên vùng, liên ngành, như vận tải liên tỉnh, bảo đảm giao thông trên các tuyến kết nối vùng, xử lý sự cố thiên tai hoặc kiểm tra việc chấp hành pháp luật. Những nhiệm vụ này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý chuyên ngành, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng.
Đặc biệt, đối với các nhiệm vụ cần theo dõi thường xuyên, kiểm tra chuyên ngành và xử lý kịp thời tại hiện trường, việc tổ chức lực lượng thực thi theo địa bàn cần được nghiên cứu phù hợp, bảo đảm năng lực quản lý nhưng không trùng lặp với trách nhiệm của địa phương.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Cục Đường bộ Việt Nam. Việc sắp xếp bộ máy theo hướng tinh gọn phải gắn với nhiệm vụ thực tế, bảo đảm đủ nguồn lực thực thi, không để gián đoạn hoặc bỏ sót nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Hướng tới mô hình quản lý thống nhất, hiệu quả
Phân cấp, phân quyền đang mở ra cơ hội đổi mới phương thức quản lý nhà nước về đường bộ theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và phát huy tính chủ động của địa phương. Trong mô hình đó, Trung ương tập trung vào những vấn đề cần quản lý thống nhất trên phạm vi quốc gia; địa phương chủ động tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao; các cơ quan, đơn vị phối hợp chặt chẽ, bảo đảm hoạt động quản lý thông suốt.
Phân cấp mạnh phải đi đôi với quản lý thống nhất; trao quyền phải gắn với trách nhiệm; tinh gọn bộ máy phải đồng thời bảo đảm năng lực thực thi. Đây là những yêu cầu quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước về đường bộ theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
(Còn nữa)
